Günümüzden 2500 yıl önce, görkemli Babil'in sonu yazılıyordu. Ama hikayemiz Babil'de değil, kadim bir şehirde başlıyor: Şanlıurfa'nın Harran ilçesinde.

Bir kralın, tüm imparatorluğunu hiçe sayarak bağlandığı bir tanrı ve tapınak: Ay Tanrısı Sîn ve É-HUL-HUL tapınağı yani diğer adı ile Tanrı Sîn Tapınağı." "Şanlıurfa, sadece 'Peygamberler Şehri' olarak değil, aynı zamanda Doğu ile Batı'yı birbirine bağlayan, binlerce yıllık çok katmanlı bir inanç tarihinin düğüm noktasıdır.

Bu zengin mirasın kalbinde ise Harran var; gök cisimlerine yapılan ibadetin en büyük merkezlerinden biri... Harran'ın ruhani kalbi, Mutluluk Evi anlamına gelen É-HUL-HUL Tapınağı idi. Ay Tanrısı Sîn, başlangıçta Sümer'in Ur kentinin baş tanrısıydı.

Ancak zamanla kültü, Harran Ovası boyunca yayıldı ve Harran'ın en önemli tanrısı haline geldi." Bu tapınak o kadar kadimdi ki, MÖ 2000'lerin başındaki tabletlerde ve hatta Hitit-Mitanni antlaşmalarında dahi geçiyor.

Peki bu tapınak nerede? Bugün kesin yeri tespit edilemese de, arkeologlar Harran Ulu Camii (Cennet Camii) veya İç Kale civarında olduğunu tahmin ediyorlar." Ve hikayemizin merkezindeki adam: Nabonid (MÖ 556-539). O, Babil'in son kralıydı.

Ama kökleri, kuzeye, Harran'a uzanıyordu. Annesi Adad-happe (Adda-guppi) Harran'daki Sîn Tapınağı'nın başrahibesiydi. Nabonid'in damarlarında Harran ve Sîn sevgisi akıyordu." Nabonid, Babil'in geleneksel baş tanrısı Marduk'u gözden düşürerek, Ay Tanrısı Sîn'i tanrıların kralı ilan etti! Bu, başkent Babil için büyük bir skandaldı.

Kral, kalbindeki sevgiyi, hükmettiği şehrin tanrısına değil, annesinin şehri Harran'a ve Sîn'e vermişti. Bu dini reform çabası, Babil halkı ve güçlü Marduk rahipleri arasında büyük bir tepkiye yol açtı.

Öyle ki, Persler Babil'i kuşattığında, halk krallarına ihanet etmekten çekinmedi." Nabonid, saltanatının son on yılında, oğlu Belşazzar'ı vekil bırakarak gizemli bir şekilde Babil'i terk etti. Gittiği yer: Arabistan'daki Tayma vahası. 10 yıllık inziva! Kimileri gördüğü rüyalardan, kimileri garip bir hastalıktan bahsetti.

Marduk rahiplerinin uydurması olabilir mi? Bazı araştırmacılar ise, onun bölgedeki önemli ticaret yollarını kontrol etmek için gittiğini düşünüyor. Bu dönemde Tayma, Sela ve Al-Hail'de kaya yazıtları diktirerek gücünü sergilemeyi de ihmal etmedi." Nabonid, Harran'a olan bağlılığını ölümsüzleştirmek için É-HUL-HUL Tapınağı'nı yani diğer adı ile Tanrı Sîn Tapınağı’nı yeniden inşa ettirdi ve bu olayı anıtsal steller (dikilitaşlar) dikerek belgeledi. Bu steller, 1956'da Harran Ulu Camii kalıntıları arasında bulundu.

Üst kısımlarında kral, önünde ise Ay (Sîn), Güneş (Şamaş) ve Venüs (İştar) sembolleriyle tasvir edilmişti. Ay Tanrısı tartışmasız en öncelikliydi." Nabonid'in ve kadim Harran'ın izlerini sürmek için Şanlıurfa Müzesi'ni ziyaret edebilir, ardından Harran Ören Yeri'ndeki Ulu Camii kalıntılarına ve Höyüğe giderek bu hikayenin yaşandığı topraklara dokunabilirsiniz.

Nabonid'in hikayesi, coğrafi olarak Urfa, Babil ve Tayma hattına yayılmış, 2500 yıl öncesinden günümüze uzanan çarpıcı bir bağlılık hikayesidir." Nabonid, Babil'den neden ayrıldı? Gerçekten bir rüya mı gördü, yoksa gücü için stratejik bir hamle miydi? Yorumlarınızı aşağıya bırakmayı ve bu tarz tarihi keşifler için kanalımıza abone olmayı unutmayın!" A Mysterious King and a Holy City (Şanlıurfa-Harran)

​Topkapı Sarayı'nın Harem bölümünde, Osmanlı'nın hayvan sevgisini mimariye taşıyan eşsiz bir detay: Saray Kedileri İçin Yapılan Kedi Kapısı! ​Yüzyıllar boyunca saray kedilerinin geçişi için kullanılan, Karaağalar Koğuşu'nda yer alan bu tarihi kapının restorasyonu tamamlandı. Bu küçük kapı, Osmanlı'nın evcil hayvanlara gösterdiği şefkatin ve özenin en zarif simgesi. ​ Sarayın efsane kedisi Mülayim'in torunu Şerbet ve diğer saray kedileri, dedelerinin izinden giderek bu tarihi geçidi yeniden canlandırdı! Artık Harem'in taş zeminlerinde, yüzyıllar önce olduğu gibi sessiz adımlar yeniden yankılanıyor. ​Bu kapı, sadece mimari bir özellik değil, aynı zamanda Topkapı Sarayı'nın yaşayan tarihinin ve Osmanlı'da sosyal hayatta evcil hayvanlara verilen değerin bir kanıtı. ​Sizce de çok zarif bir ayrıntı değil mi?

Harput Kabartması, Elazığ'ın Harput bölgesinde bulunan önemli bir arkeolojik buluntudur. 2016 yılında Harput Kalesi'nin yaklaşık 500 metre doğusunda, Nevruz Ormanı alanında keşfedilmiştir.

Buluntu, arkeolojik kazılar sırasında ortaya çıkarılmış ve daha sonra Elazığ Arkeoloji ve Etnografya Müzesi'ne taşınmıştır. Bu rölyef, Harput'un stratejik konumunda, kale yakınındaki bir kaya bloğu üzerinde yer almaktaydı.

Kabartma, 2.77 x 2.42 metre ebatlarında, 15-20 cm kalınlığında ve yaklaşık 4 ton ağırlığındadır. Kaya yüzeyine oyulmuş bir rölyef olup, keşiften sonra müzeye nakledilmiştir.

Kabartma, Milattan Önce 2000-1850 yıllarına, yani Orta Tunç Çağı'na (Middle Bronze Age) tarihlenmektedir. Bu buluntu, Harput'un yerleşim tarihini Milattan önce 2. bin yıla kadar geriye çekmiş ve bölgenin Tunç Çağı'ndaki önemini vurgulamıştır.

Bazı kaynaklarda, ikonografik benzerlikler nedeniyle Yeni Assur sanatı (milattan önce 1. bin yıl) ile karşılaştırılmakta, ancak tarihleme Orta Tunç Çağı olarak kabul edilmektedir. Rölyef, bir zafer anıtı niteliğinde olup, Mezopotamya geleneğine benzer sahneler içermektedir.

Sağ alt kısım ve kenarlarında nehir peyzajı betimlenmiş; balıklar, kaplumbağalar ve iki kürekli tekne figürleri yer almaktadır. Merkezi sahnede, ahşap bir kule üzerinde savaşçı figürler gösterilmiş olup, ellerinde sapan veya konik kaplar (küresel konik kaplar) tuttukları yorumlanmaktadır.

Peyzaj unsurları (nehir motifleri) dikkat çekicidir ve Yeni Asur kabartma sanatındaki benzer sahneleri anımsatır. Bu kompozisyon, Anadolu uygarlıklarına yeni bir katkı olarak değerlendirilmektedir.

Harput Kabartması, Harput'un antik dönemdeki rolünü aydınlatmakta ve bölgeyi Hitit, Asur ve diğer Mezopotamya kültürleriyle bağdaştırmaktadır. Buluntu, Anadolu'daki zafer anıtı geleneğinin eşsiz bir örneği olarak kabul edilir ve küresel konik kapların en erken örneklerinden biri olarak bilim dünyasına tanıtılmıştır. Ayrıca, Harput'un Neolitik dönemden itibaren kültürel mozaik yapısını da pekiştirmektedir.

Mardin'in 30 km güneydoğusunda, Oğuz köyünde yer alan Dara Antik Kenti'nin büyüleyici tarihine yolculuk yapıyoruz!

Doğu Roma İmparatorluğu tarafından 505 yılında Sasanilere karşı bir garnizon kenti olarak kurulan Dara, Yukarı Mezopotamya'nın en önemli yerleşimlerinden biriydi. Kaya içine oyulmuş yapıları, 4 km'lik surları, kilise, saray ve çarşı kalıntılarını göreceğiz.

Özellikle kentin altında yer alan devasa sarnıçlar ve Geç Roma döneminden kalma etkileyici kaya mezarları hayranlık uyandırıyor.

Bu gizemli tarihe yakından bakalım! English YouTube Title and Summary: Title: 🇹🇷 Discover Dara Ancient City: Mardin's Secret Rock-Cut Metropolis | Fortress, Cisterns & Necropolis Summary (Description Box): We're taking a journey into the fascinating history of Dara Ancient City, located in Oğuz village, 30 km southeast of Mardin! Founded in 505 by the Eastern Roman Empire as a garrison city to defend against the Sasanids, Dara was one of the most significant settlements in Upper Mesopotamia. We'll explore its rock-cut structures, 4 km long walls, and the remains of churches, palaces, and a marketplace. The massive underground cisterns and the impressive rock tombs dating back to the Late Roman period are particularly awe-inspiring. Join us for a close look at this mysterious history!

Projede Frig uygarlığının en önemli merkezi olan Midas Vadisi yapay zekâ destekli teknolojilerle üç boyutlu olarak modellendi. Bu kapsamda bölgenin kültürel dokusu, tarihsel sahneler ve ritüeller yapay zekâ aracılığıyla yeniden canlandırıldı.

Prof. Dr. Tamsü Polat: “Amacımız topraklarımızda yaşamış bu medeniyet köprüsünü geleceğe görsel olarak da sunabilmek” Doç. Dr. Yusuf Polat’ın başkanlığında 2022 yılında başlayan Yazılıkaya – Midas Kale kazısı, Frig Uygarlığı’nın dini ve kültürel yaşamına ışık tutan en önemli arkeolojik alanlardan biri olarak kabul ediliyor.

Bu kapsamda Prof. Dr. Rahşan Tamsü Polat, kazının amacını şu sözlerle özetliyor: “Arkeoloji insanın hem geçmişine hem de geleceğine uzanan sessiz bir köprüdür. Toprağın altında saklı her iz, bir zamanlar yaşamış insanların kültürlerini, inançlarını ve mirasını bugüne taşır.

Biz arkeologlar zamanın sessiz tanıkları olarak birer tercümanız. Midas Vadisi’nde yürüttüğümüz kazılar, bu toprakların kadim seslerinin yeniden duyurmak için atılmış adımlardır.

Her taşın her oyma kaya yüzeyinin her sunağın ardında Frig’lerin doğayla tanırılarıyla ve birbirleri ile kurduğu o derin bağ saklıdır. Midas Vadisi yalnızca bir arkeolojik alan değil, aynı zamanda bir inanç ve yaşam merkeziydi.

Burada törenler yapılır, dualar edilir, tanrıçaya adaklar sunulurdu. Bu bilgileri gün yüzüne çıkartmak için başladığımız kazı çalışmalarını, bugün gelişen yapay zekâ destekli canlandırma teknikleriyle geleceğe aktarmak istiyoruz.

Tarihi sahnelerdeki dönemin yaşam ritüellerini, kıyafetlerini ve törenlerini bilimsel verilere dayanarak yeniden canlandırdık. Amacımız topraklarımızda yaşamış bu medeniyet köprüsünü geleceğe görsel olarak da sunabilmek.

Yine proje sayesinde artık ziyaretçiler yalnızca kazı alanını görmekle kalmıyor, binlerce yıl önceki Frigya’yı adım adım gezebiliyorlar. Sonuç olarak bu çalışma geçmişin tozunu silen bir kazıdan öte geleceğe görsel olarak bırakılan dijital bir mirastır.”

Yapay zekâ ile arkeolojide yeni bir dönem Proje kapsamında, Midas Vadisi ilk kez yapay zekâ destekli sistemlerle üç boyutlu olarak modellendi. Arkeolojik bulgular, drone fotogrametrisi, dijital haritalama ve derin öğrenme algoritmaları kullanılarak sanal ortama aktarıldı.

Bu veriler doğrultusunda oluşturulan 360 derece sanal tur, ziyaretçilere binlerce yıl öncesine ait bir Frig köyünü adım adım gezme olanağı sunuyor. Ayrıca proje kapsamında geliştirilen yapay zekâ destekli video canlandırmaları, Frig halkının dini törenlerini, yaşam ritüellerini ve dönemin mimarisini bilimsel verilere dayanarak yeniden sahneye taşıyor.

Bu sayede, Midas Vadisi artık yalnızca kazı alanında değil, dijital dünyada da erişilebilir bir kültürel miras haline geliyor. Anadolu Üniversitesi’nden bilim ve teknolojiyle kültürel mirası koruma adımı Bu proje, Türkiye’de arkeolojik verilerin dijital teknolojilerle belgelenmesi ve paylaşılmasına yönelik önemli bir örnek oluşturuyor. Projeyle birlikte hem kültürel mirasın korunması hem de geniş kitlelerin bu zenginliği deneyimlemesi hedefleniyor.

Diğer iki bölümde Stratonikeia Antik Kenti'nin girişinden itibaren Menteşe Beyliği, Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi Köy Meydanı gezildi. Şimdi bu videoda kentin Klasik, Hellenistik, Roma, Bizans dönemleri gibi yerleşkelerin devam ettiğini göreceksiniz. Yani kentin bu kısmında diğer dönemleri birlikte görebiliyorsunuz. Köy meydanının hemen bitiminde, iki ayağınızı koyduğunuzda iki ayağınız arasındaki tarih farkı 2200 yıl var ve bu dönemler bir arada korunuyor. Bir ayağınızı bastığınız yer Geç Osmanlı/Erken Cumhuriyet dönemi, diğer ayağınızı bastığınız yer Hellenistik dönemdir. İkisi de Stratonikeia Antik Kenti’nde kesintisiz korunuyor. Kente baktığımızda Caddeler, Kütüphane, çeşme yapıları, 92 kişinin aynı anda kullanabildiği Latina (Antik dönemin umumi tuvaleti), Roma Hamamı, Palestra kısmı ve soğuk su havuzu var. Hatta burada soğuk su havuzunun restorasyonu tamamlandı ve yaklaşık 1900 yıl öncesinde olduğu gibi şimdi Roma Hamamı'na su akıtılabiliyor. Stratonikeia Antik Kenti’ne geldiklerinde bir elin beş parmakları gibi bütün dönemleri bir arada görüyoruz. İnsanlar buraya geldiklerinde 3500 yıllık tarihi dönemlerinden hangi dönemin eserini görmek istiyorlarsa onları görüyorlar. Yani Kentte Tunç, Arkaik, Klasik, Hellenistik, Roma, Bizans, Menteşe Beyliği, Osmanlı Dönemi, Cumhuriyet dönemi eserlerini ve hatta günümüz insanlarını da burada görebilirsiniz. Bütün geçiş dönemleri bir arada, hiçbir kopukluk yok ve hala günümüzde devam eden yaşam var. Stratonikeia Antik Kenti’nde biraz sessiz olup, tarihin derinliklerini dinleseniz, III. Hattuşili IV. Tuthaliya’nın askerlerinin buraya geldiğindeki onların sohbetlerini dinleyebilirsiniz. Bu topraklarda hepsi var. Yine Kanuni Sultan Süleyman’ın buradan geçişini, onun Rodos’a gidişini ve sonra dönüşünün ayak izlerinin o seslerini burada duyabilirsiniz. Cumhuriyet’in ilanını, Cumhuriyet’in 10. Yılında dikilen Cumhuriyet Meydanı taşını, köy meydanındaki o festivalleri şenlikleri duyabilirsiniz. Muhsin Saygın’ı, Mehmet Eskişar’ı vs. gibi hepsinin seslerini burada duyma şansınız var. Yani Antik dönemden günümüze gelen o manevi birikimin hepsi burada yaşıyor ve yaşamaya da devam edecek. #AntikKent #TarihinSesi #Hattuşili #KanuniSultanSüleyman #Muğla #Arkeoloji #Karia #Türkiye #Gezgin #KültürTarihi #RomaHamamı #Latina #TarihKatmanları #KesintisizYaşam #AnadoluTarihi STRATONIKEIA: From Hattusili to Suleiman the Magnificent, the Voice of History Whispers Here! In the other two parts, we visited the Menteşe Beylik, Ottoman, and Republican Era Village Square starting from the entrance of the Ancient City of Stratonikeia. Now, in this video, you will see the continuation of settlements from periods such as Classical, Hellenistic, Roman, and Byzantine. This means you can see the different periods together in this part of the city. Right at the end of the village square, when you place your two feet down, the historical difference between your feet is 2200 years, and these periods are preserved together. The spot where you step with one foot is the Late Ottoman/Early Republican period; the spot where you step with the other foot is the Hellenistic period. Both are preserved continuously in the Ancient City of Stratonikeia. When we look at the city, there are Streets, a Library, fountain structures, the Latina (the public toilet of the ancient period) which 92 people could use at the same time, the Roman Bath, the Palaestra section, and a cold water pool. In fact, the restoration of the cold water pool has been completed here, and water can now be channelled to the Roman Bath, just as it was approximately 1900 years ago. When people come to the Ancient City of Stratonikeia, they see all the periods together, like the five fingers of a hand. When people come here, they see the artifacts from whichever of the 3500 years of historical periods they wish to see. This means you can see the works of the Bronze, Archaic, Classical, Hellenistic, Roman, Byzantine, Menteşe Beylik, Ottoman, and Republican periods, and even today's people in the city. All the transition periods are together, there is no break, and life is still continuing here even today. If you become a little silent in the Ancient City of Stratonikeia and listen to the depths of history, you might hear the conversations of the soldiers of Hattusili III and Tuthaliya IV when they arrived here. They are all here in these lands. You can also hear the sounds of Suleiman the Magnificent's footsteps during his passage through here, his journey to Rhodes, and his return. You can hear the proclamation of the Republic, the stone monument erected on the 10th Anniversary of the Republic in the Republic Square, and the festivals and celebrations in the village square. You have the chance to hear the voices of Muhsin Saygın, Mehmet Eskişar, and others. That is to say, all of that spiritual accumulation coming from the ancient period to the present day lives here and will continue to live.

AÇÇANA HÖYÜK’TE M.Ö. 1500’LERE AİT ÇİVİ YAZILI TABLETLER BULUNDU

Bakan Ersoy: “Bu belgeler, Mitanni himayesindeki krallığın idari ve ekonomik yaşamına ışık tutuyor”

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Hatay’ın Reyhanlı ilçesindeki Aççana Höyük’te yürütülen kazılarda, M.Ö. 1500–1400 yıllarına tarihlenen çivi yazılı tabletlerin gün yüzüne çıkarıldığını duyurdu.

Belgeler, Mitanni İmparatorluğu’nun etkisindeki İdrimi Hanedanlığı’na ait idari ve ekonomik yaşam hakkında önemli bilgiler içeriyor.

Geleceğe Miras projesi kapsamında sürdürülen kazılarda, yoğun bir yangın tabakası içinde keşfedilen tabletlerde; farklı şehirlerden gelen çalışan listeleri, mobilya siparişleri ve gıda ile ham madde dağıtımıyla ilgili detaylar yer alıyor.

Bakan Ersoy, NSosyal hesabından yaptığı açıklamada tabletlerin yalnızca dini değil, aynı zamanda dönemin idari ve ekonomik düzenine dair de önemli ipuçları sunduğunu belirtti. Bu keşfin, Geç Tunç Çağı’nın süper güçlerinden biri olan Mitanni İmparatorluğu’nun himayesinde yönetilen bir krallığın çok yönlü yapısını ortaya koyduğunu vurguladı.

Bakan Ersoy, bu önemli keşfin Türkiye’nin kültür hayatına değer katacağını ifade etti.

Bakan Ersoy’un paylaşımı şöyle:

“Tarihin izini süren kazılar, bize yine benzersiz bir keşif sundu.

Geleceğe Miras projemiz kapsamında sürdürülen Aççana Höyük, Eski Alalah kenti kazılarında (Hatay, Reyhanlı), İdrimi Hanedanlığı dönemine ait, yaklaşık M.Ö. 1500–1400 yıllarına tarihlenen çivi yazılı tabletler gün yüzüne çıkarıldı.

Yoğun bir yangın tabakası içinde bulunan bu belgelerde; mobilya siparişleri, farklı şehirlerden gelen çalışan listeleri ve gıda ile ham madde dağıtımıyla ilgili bilgiler yer alıyor.

Bu buluntular, Geç Tunç Çağı’nın süper güçlerinden biri olan Mitanni İmparatorluğu’nun himayesindeki bir bölgesel krallığın sadece dini değil, aynı zamanda idari ve ekonomik yaşamına da ışık tutuyor.

Kazılarda emeği geçen Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü çalışanlarımıza ve tüm bilim insanlarına gönülden teşekkür ediyor, bu önemli keşfin ülkemizin kültür hayatına değer katmasını diliyorum.”

Adnan Menderes Çeşmesi, meydan, evleri, fırını ve kahvesiyle birlikte Osmanlı dönemine ait yaşayan yerleşim dokusunun aynısı burada var. Biz bu o dokuyu aynen burada canlandırıyoruz.

Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi dokusunu koruyoruz. Gelecekte, bakırcılar ayakkabıcılar, fırın, terzihaneler, bakkallar kahveler eskiden var olan meslekler yeniden getirilecek. Hem eski meslekler yaşatılacak, hem de köylülerin kendi ürettikleri ürünleri sattıkları bir haline gelecek.

Zeytin zeytinyağı ne üretiyorlarsa burada satacaklar. Burası yaşayan bir antik kent ve onun içinde yaşayan Osmanlı dönemi köy meydana olacak. Dükkanlan hangi işlevdeyse burada aynı işlevde çalışmaya devam edecek.

Buraya Osmanlı köy meydanı kurularak, aşama aşama ayağa kaldırılacak. Bunu Geleceğe Miras kapsamında yapılıyor. Gelecek seneye kadar burası bitmiş olacak.

Osmanlı kasabasından, çıkıyoruz, burada klasik, Helenistik ve roma dönemlerine giriş yapılıyor. 2350 yıldan daha eski bir döneme giriş yaptık….

Prof. Dr. Bilal Söğüt'ün anlatımıyla hazırlayacağınız 3 bölümlük YouTube serisi.. 1. Bölüm:Dünyada benzeri az bulunan bir kent: Stratonikeia! Kazı Başkanı Prof. Dr. Bilal Söğüt eşliğinde, bir çok farklı dönemin izlerini bir arada göreceğiz. İlk durağımız, Osmanlı mimarisinin görkemli örneği Şaban Ağa Camii ve caminin hemen altındaki Evliya Çelebi ve Kanuni Sultan Süleyman'ın burayı ziyaret ettiği dönemleri gösteren evreleri cami içindeki camlardan görebileceğiniz kalıntılar ve kanal... Stratonikeia'nın binlerce yıllık tarihini keşfediyoruz! #Stratonikeia #ŞabanAğaCamii #EvliyaÇelebi #KanuniSultanSüleyman #UNESCO #AntikKent #ProfBilalSöğüt #SuluCami #Restorasyon"

Karahan Tepe Kazı Başkanı ve Taş Tepeler Projesi Koordinatörü Prof. Dr. Necmi Karul, kazıların en yeni ve önemli bulgularını bu tanıtım videosunda detaylıca anlatıyor. Karahan Tepe'deki çalışmaların Neolitik tarih bilimine katkılarını öğrenmek için izleyin.

Prof. Dr. Necmi Karul, Head of Karahan Tepe Excavation and Coordinator of the Taş Tepeler Project, details the newest and most significant findings in this introduction video. Watch to learn about the contributions of Karahan Tepe's work to Neolithic history.

Kütahya Tavşanlı Höyük’te gün yüzüne çıkarılan 4000 yıllık nohut kalıntıları ile Konya Çatalhöyük, Eskişehir Küllüoba ve Karaman Topraktepe’de tespit edilen antik ekmek örnekleri, insanlık tarihine dair eşsiz veriler sunuyor.

Bakan Ersoy: “Bugün Nasıl Gastronomide Türkiye Konuşuluyorsa, Binlerce Yıl Önce de Anadolu Aynı Bereketin Merkeziydi” Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, yapılan kazıların Anadolu’nun üretim ve sofra kültürüne ışık tuttuğunu belirterek şunları söyledi: “Kütahya Tavşanlı Höyük’te 4000 yıllık nohut, Konya Çatalhöyük’te 8600 yıllık, Eskişehir Küllüoba ve Karaman Topraktepe’de binlerce yıllık ekmek kalıntılarını gün yüzüne çıkardık. Bu buluntular, Anadolu’nun üretim geleneğini, inanç sistemlerini ve sofra kültürünü bir bütün olarak gözler önüne seriyor. Bugün nasıl gastronomide Türkiye konuşuluyorsa, binlerce yıl önce de Anadolu aynı bereketin ve kültürel zenginliğin merkeziydi. Kültür ve Turizm Bakanlığı olarak bu köklü mirasın izlerini sürmeye ve geçmişimize ışık tutmaya devam ediyoruz.” Tavşanlı Höyük’te 4000 Yıllık Nohut Kalıntıları 2025 yılı kazı sezonunda Tavşanlı Höyük’te leblebinin hammaddesi olan nohut kalıntılarına ulaşıldı. Tunç Çağı’nın ortalarına tarihlendirilen bu örnekler; buğday taneleri, pişmiş toprak kaplar ve gümüş bir saç halkasıyla birlikte bulundu.

Tavşanlı Höyük ekip üyesi Dr. Doğa Karakaya tarafından yapılan mikroskobik incelemelerde, bu kalıntıların Anadolu’nun erken dönem tarım kültürüne ait olduğu belirlendi. Ayrıca aynı höyükte 2022 yılında bulunan 4200 yıllık fındık kalıntıları üzerinde yapılan analizlerde, bunların bölgede doğal olarak yetişen çalı fındığı (Corylus) türüne ait olduğu tespit edildi.

Tanelerden Sofraya: Anadolu’nun Ekmek Geleneği Tavşanlı’daki baklagil buluntuları, Anadolu’nun üretim kültürünün köklü geçmişini ortaya koyarken; farklı bölgelerde bulunan ekmek örnekleri bu üretimin sofralara ve ritüellere nasıl yansıdığını gösteriyor.

Konya’daki Çatalhöyük’te 8600 yıllık mayalanmış ekmek, Eskişehir Küllüoba Höyüğü’nde 5000 yıllık ritüel amaçlı mayalanmış ve pişirilmiş ekmek, Karaman Topraktepe (Eirenepolis) Antik Kenti’nde ise 1300 yıllık bezemeli arpa ekmekleri tespit edildi.

Küllüoba ekmeği üzerinde yapılan analizlerde gernik buğdayı ve mercimek tespit edildi. Ekmeğin yaklaşık 140 derecede pişirildiği, bir parçasının koparıldığı ve ardından bir bereket ritüeli kapsamında yakılarak evin arka odasında, eşik kenarına gömüldüğü anlaşıldı.

Bu ritüel, dönemin toplumsal yaşamında üretim ve inanç pratiklerinin birbirine ne kadar iç içe geçtiğini gösteriyor.

Bilimsel Kazılarla Gün Yüzüne Çıkan Kültürel Süreklilik Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın bilimsel kazı ve koruma çalışmaları, Anadolu’nun üretim kültürünü, inanç sistemlerini ve sofra geleneklerini bütüncül bir yaklaşımla ortaya koymayı sürdürüyor.

Ekmek, nohut ve fındık gibi temel gıdalar yalnızca beslenme alışkanlıklarının değil; tarımsal üretimin, toplumsal ritüellerin ve inanç dünyasının da izlerini taşıyor.

Bu benzersiz buluntular, Türkiye’nin bilimsel altyapısı ve koruma vizyonu sayesinde insanlık tarihine kazandırıldı; müzelerde sergilenen örneklerle geçmişle bugün arasında anlamlı bir köprü kuruldu.

Arkeologlar, bir zamanlar Mısır ile Filistin arasında kilit bir rol oynayan ve Yeni Krallık döneminin en önemli askeri yapılarından biri olan 3.000 yıllık devasa bir kaleyi ortaya çıkardı.

Bu etkileyici keşif, Akdeniz kıyısındaki Kuzey Sina'da yer alan Tell el-Kharouba bölgesinde yapıldı. Kale, Mısır'ı komşularına bağlayan antik ticaret ve askeri güzergâh olan efsanevi Horus Savaş Yolu üzerinde stratejik bir noktada bulunuyordu.

Yeni Krallık döneminde (M.Ö. 1550-1295), bu yol yalnızca bir ticaret arteri değil, aynı zamanda Mısır'ı olası istilalara karşı koruyan bir savunma hattıydı.

Bu hat boyunca inşa edilen kaleler, firavunların topraklarını güvence altına alıyordu. Zorlu arazi koşulları ve sürekli yer değiştiren kumullar nedeniyle kazı süreci oldukça meşakkatli oldu.

Arkeoloji ekibi, tarihin bu önemli parçasını ortaya çıkarmak için kumları katman katman ve büyük bir titizlikle kaldırmak zorunda kaldı.

Kazılarda ortaya çıkarılan mimari kalıntılar, kalenin askeri gücünü gözler önüne seriyor:105 metre uzunluğunda ve 2,5 metre kalınlığında bir güney duvarı.

Duvarı güçlendiren ve gözetleme imkânı sağlayan on bir savunma kulesi.Stratejik olarak yerleştirilmiş ikincil bir giriş kapısı.

Bu devasa yapılar, kalenin yalnızca bir garnizon değil, aynı zamanda saldırılara direnmek ve bölgedeki Mısır hâkimiyetini pekiştirmek için tasarlanmış aşılmaz bir engel olduğunu kanıtlıyor.

Kale, askeri heybetinin yanı sıra, içinde yaşayanların izleriyle doluydu. Arkeologlar, askerlerin kendi ekmeklerini pişirdiğini gösteren büyük bir fırın ve hatta fosilleşmiş hamur kalıntıları buldu.

Çanak çömlek parçaları, saklama kapları ve çeşitli aletler, Mısır'ın bu zorlu cephe hattında yaşamın nasıl olduğuna dair paha biçilmez ipuçları sunuyor.

Keşifler arasında en dikkat çekici olanlardan biri, üzerinde Kral I. Thutmose'un adının yazılı olduğu bir kap kulbuydu.

Bu bulgu, kaleyi doğrudan Mısır'ın en güçlü firavunlarından biriyle ilişkilendirerek yapının 18. Hanedanlığın başlarına tarihlendiğini ve inşasının kraliyet emriyle gerçekleştiğini gösteriyor.

Bir diğer şaşırtıcı bulgu ise Sina'ya özgü olmayan volkanik kaya parçalarıydı. Arkeologlar, bu kayaların Yunan adalarından deniz yoluyla getirildiğine inanıyor.

Bu durum, askeri bir yapının inşasında bile ne kadar gelişmiş ve uzak mesafelere yayılan bir ticaret ağının var olduğunu ortaya koyuyor.

Kalenin batı kanadında uzanan 75 metre uzunluğundaki zikzak duvar, yapının en özgün mimari unsurlarından biridir.

Askerlerin yaşam alanı olduğu düşünülen bir yerleşim bölgesini ayıran bu sıradışı tasarım, eski Mısırlı mühendislerin Sina'nın çetin çöl arazisine ne kadar ustalıkla uyum sağladığını gösteren pratik ve estetik bir çözüm olarak öne çıkıyor.

Sina, kum ve taştan çok daha fazlasını ifade ediyor. Antik savaşlardan modern keşiflere uzanan bu topraklar, Mısır'ın direnişinin ve gücünün canlı bir arşividir.

Gün yüzüne çıkarılan her bir kale, Mısır'ın kendini nasıl savunduğunun, sınırlarını nasıl genişlettiğinin ve medeniyetini nasıl geliştirdiğinin hikayesine yeni ve heyecan verici bir bölüm ekliyor.

Yaklaşık M.Ö. 2. bin yıla tarihlenen ve İnsanlık tarihinin en kadim ve en önemli yazılı belgelerinden biri olan Kehanet Kemikleri; yalnızca kehanetlerin bir yansıması olmakla kalmayıp, aynı zamanda Antik Çin yazısının en erken örneklerini teşkil etmektedir.

Kehanet Kemikleri, esas itibarıyla Shang Hanedanlığı (yaklaşık M.Ö. 1600 – M.Ö. 1046) döneminde Çin'de kullanılan, kehanet amacıyla üzerlerine yazıtlar kazınmış hayvan kemikleri ve kaplumbağa kabuklarıdır.

Temel olarak Öküz kürek kemikleri ve kaplumbağa kabuğu tercih edilmiştir. Yazıtlarının büyük çoğunluğu, Çin'in Henan Eyaleti, Anyang, Xiaotun Köyünde bulunan Yinxu bölgesinde on binlerce parça halinde keşfedilmişlerdir.

Bu yazıtlar, o dönemin sosyo-politik ve dini yapısını anlamamız açısından kritik birincil kaynaklar işlevi görmektedir.

Kehanet Kemikleri'nin kullanımı, titizlikle uygulanan bir ritüele dayanmaktadır; Kral veya yüksek rütbeli kâhinler, gelecekle ilgili ya da atalardan cevap istenen soruyu kemiğin veya kabuğun yüzeyine kazıma tekniğiyle işlerlerdi.

Kazıma işlemi tamamlandıktan sonra, kemiğin arka yüzeyinde önceden açılmış olan oyuklara kızgın bir metal çubuk (poker) uygulanırdı.

Isının etkisiyle yüzeyde oluşan çatlaklar, ataların ya da Şangdi'nin cevabı olarak kabul edilirdi.

Kâhin, bu çatlakların şeklini ve yönünü yorumlayarak kehaneti sonuçlandırırdı.

Bu süreçteki hem soru, hem kehanet, hem de bazen olayın gerçekleşip gerçekleşmediğine dair doğrulama notları, kemiğin yüzeyine yazılırdı.

Bu yönüyle kemikler, aynı zamanda Shang Hanedanlığı'nın resmi bir arşivi görevini de üstlenmiştir.

Kehanet Kemikleri, Çin alfabesinin tarihsel evriminde bir dönüm noktasını temsil eder.

Üzerlerindeki piktografik (resimsel) ve ideografik karakterler, modern Çin yazısının atasıdır.

Bu yazıtlar sayesinde, dünyanın en uzun süredir kesintisiz kullanılan yazı sisteminin erken formu hakkında detaylı bilgi edinilebilmiştir.

Kemiklerde yer alan metinler, Shang Kralları'nın av gezilerinden, savaş stratejilerine, tarımsal faaliyetlerden, hastalıklara ve özellikle atalara yönelik kurban ritüellerine kadar geniş bir yelpazede bilgi sunmaktadır.

Bu, Geç Shang dönemi uygarlığı ve toplumu hakkında paha biçilmez bir içgörü sağlamaktadır.

Sonuç olarak, Kehanet Kemikleri, sadece geleceği bilme arzusunun bir ürünü değil, aynı zamanda Antik Çin'in dilbilimsel ve tarihsel mirasının da somut bir kanıtıdır.

Bu belgeler, M.Ö. 2. binyılın günlük yaşamına, inançlarına ve siyasi kararlarına ışık tutarak, tarih sahnesindeki yerini güçlü bir şekilde korumaktadır. İzlediğiniz için teşekkür ederiz. Bu tür tarihi ve kültürel içeriklerden haberdar olmak için kanalımıza abone olmayı ve videomuzu beğenmeyi unutmayınız. Bir sonraki araştırmamızda görüşmek üzere, bilimle ve tarihle kalınız.

Günümüze ulaşan en ünlü köle tasmalarından biri, eksiksizliği ve korunmuşluğuyla ünlü Zoninus tasmasıdır.

Tasmanın üzerindeki büyük Latince yazıda şöyle yazar: "Fugi. Tene Me. Cum Revacaveris Me DM Zonino, Accipis Solidum."

Bu, "Kaçtım. Yakalayın beni. Beni efendim Zoninus'a geri götürürseniz, bir Solidus ödemesi alacaksınız" anlamına gelir.

MS 4. yüzyılda bir Solidus ödemesi, bir adet som Roma altın sikkesine denk gelir.

Peki bu bize ne anlatıyor? Bu uyarı, okuyan herkese, bu tasmayı taşıyan kölenin kaçtığını ve muhtemelen tekrar kaçacağını bildiriyor.

Bu, kölelerin en azından özgürlüğe kavuşabileceklerini düşündüklerini gösteriyor.

Bir Solidus, bir kölenin iadesi için ağır bir bedeldi ve Romalılar için ne kadar değerli olduğunun bir göstergesiydi.

Zoninus tasması, kaçak köleyi geri getirene ödül veren tek tasma olması nedeniyle benzersizdir.

Birçok bilim insanı, tüm kölelerin tasma takma zorunluluğu olmadığı için tasmanın kendisinin de ağır bir ceza olarak kabul edildiğini belirtmiştir.

Bu cezanın, kaçıp tekrar yakalanan kölelerle sınırlı olduğu

link

İBB KÜLTÜR AŞ DİJİTAL DENEYİM MÜZESİ

Avrupa’nın en büyük ve Türkiye’nin ilk Dijital Deneyim Müzesi’nde deneyime, teknolojiye, geleceğe yeni kapılar aç!

İBB Kültür AŞ Dijital Deneyim Müzesi, renkli interaktif sergiler, sanal gerçeklik deneyimleri, yenilikçi ve çağdaş yaklaşımlarla donatılmış alanlar ve çok daha fazlası ile sizi algıların ötesine taşıyacak.  Yerli yaratıcılığın ve inovasyonun bir vitrini olan müzede, sanatın ve teknolojinin sınırlarını zorlayan bir deneyim sunuluyor. Sanal gerçeklikten artırılmış gerçekliğe, dokunmatik ekranlardan yapay zekâ destekli interaktif uygulamalara kadar geniş bir teknoloji yelpazesi kullanılarak, ziyaretçilere eserlerle doğrudan bir iletişim ve etkileşim kurma fırsatı sunuluyor. 

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür AŞ tarafından hayata geçirilen Dijital Deneyim Müzesi, 2000 m²'lik geniş bir alanda ziyaretçilerine farklı deneyim odaları sunuyor. Bu odalar; teknoloji ve sanatın en etkileyici şekilde birleştiği, ziyaretçilerin interaktif deneyimlerle dolu bir yolculuğa çıktığı özel alanlar. Her bir deneyim odası, çeşitli temalar ve teknolojilerle donatılarak, ziyaretçilerin global ölçekte teknoloji ve sanata dair yeni perspektifler kazanmalarını, unutamayacakları bir deneyimi hafızalarına kaydederken merak ve ilhamla beslenecekleri bir alan açmayı amaçlıyor. Müze bu deneyim odaları aracılığıyla, ziyaretçilere sadece gözlem yapma fırsatı sunmakla kalmıyor, aynı zamanda onları interaktif ortamın bir öznesi yaparak sanatın ve teknolojinin merkezine yerleştiriyor. Bu sıra dışı deneyim alanları, her yaştan ve her ilgi alanından ziyaretçiyi ağırlamaya hazır.

İBB Kültür AŞ’nin yenilikçi adımları ve çağdaş yaklaşımları sayesinde müze, geleneksel müzecilik anlayışını teknolojinin sonsuz olanaklarıyla birleştirerek, kültür ve sanatın evrensel dilini yeni bir boyuta taşıyor.

Ziyaret:

Dijital Deneyim Müzesi, Pazartesi hariç her gün 09.00-19.00 saatleri arasında ziyarete açıktır.

UNESCO Dünya Mirası olan Efes Antik Kenti’ndeki Efes Deneyim Müzesi Las Vegas’ta #EnİyiMüze ödülüne layık görüldü. Teknoloji, tasarım ve sergi alanında dünyanın en seçkin ödüllerinden biri olan Mondo-Dr Awards’ta kendi alanında rakiplerini geride bırakan Efes Deneyim Müzesi bu prestijli ödülle adını dünyaya da duyurmuş oldu. 

Tarihçe

Kariye Camii’nin tarihi yolculuğundaki serüveni incelendiğinde, geçmişi bugünlere taşıyan ne denli önemli bir rehber olduğunu görmek mümkündür.

Sanatsal ve tarihi özellikleriyle İstanbul’un sembol anıtlarından biri olan ve Fatih’in Edirnekapı semtinde yer alan Kariye, 6. yüzyıla kadar uzanan bir tarihi geçmişe sahip. D.Roma döneminde saray kilisesi ve şapel olarak kullanılan Kariye Camii, tarihe meydan okurcasına ayakta durmayı başarmış nadide yapılar arasındadır. Çok katmanlı yapısı ile İstanbul’un tarihi ve kültürel zenginliğinin bir parçası olan Kariye, mimari üslubu, mekan tasarımı, boyutları, mozaik, fresk gibi bezeme öğeleri ve çeşitli dönem ekleriyle eşsiz bir tarihi belge niteliği taşımaktadır. Sadece İstanbul’daki değil son dönem D.Roma sanatının, tüm dünyadaki en zengin ve ayakta kalabilen, örneklerinden birini teşkil etmektedir.
‍

Kariye İsmini Nereden Aldı?

Yapının isminin neden Kariye olduğu kesin olarak bilinmemekle beraber yaygın iki görüş vardır. Bu iki görüşte temelde Kariye kelimesine verilen anlamların yapı ile uyumlu olmasıyla ilgilidir.

İlk görüş kelimeye yüklenen mistik anlamın mâbed’in “Soteros” yani kurtarıcı Îsâ’ya adanması bir tutarlılık göstermesine dayanıyor. Khora sıfatı her türlü çerçeveyi aşan bir âlemi belirtmektedir. O dönemde Tanrı’nın sınırsızlığını ifade eden tarifler Îsâ ile Meryem’e de yakıştırılmıştır. Bu sebeple yapının içindeki İsâ ve Meryem’i tasvir eden mozaiklerin her ikisinde de İsâ ve Meryem’in adları ile birlikte “Khora” kelimesi yazılmıştır.

Diğer görüş yapıya Konstantin surlarının dışında yer aldığından dolayı “Khora” adının verildiğidir. Khora kelime olarak bir yerleşim yerinin dışını, taşrayı ifade etmektedir. Türkçe de “köy” anlamındaki karyeden gelen kariye de bir bakıma bunun tercümesidir. Yapı beşinci yüzyılda Theodosius surlarının yapılmasına kadar kent duvarlarının dışındaydı.

Kariye’nin ilk kuruluşuna ilişkin kesin ve net bilgi bulunmamaktadır. Fakat yapının inşası ile ilgili farklı görüşlerden söz etmek mümkündür. En bilinen görüşlerden biri manastırı I.Theodora’nın amcasının yaptırdığıdır. Aziz Thedoros’un dokuzuncu yüzyılda yazılmış anonim biyografisinde, I. Ioustinianus’un eşi Theodora’nın amcası komutan Thedoros’un 530 yılında manastır kurmak için izin alıp 536 yılından sonra manastır inşaatına başladığı bilgisi yer alır. Ancak I. Theodora’nın ünlü bir komutan amcası olma ihtimalinin bulunmaması ve İmparator I. Ioustinianus (527-565) döneminin ünlü tarihçisi Prokopius’un dönemin yapıları ve mabetlerini anlattığı kitabında Kariye manastırından söz etmemesi bu görüşün doğruluğunu desteklemez.

Diğer görüş ise, manastırı, Heraclius’un generali olan Krispos’un inşa ettirdiğidir.

Bütün bu belirsizliklere rağmen Sekizinci yüzyılda, 740 yılında ölen Patrik Germanos’un buraya gömülmesiyle, manastır ilk kez yazılı kaynaklarda yer almıştır. 742’de ölen Baktangios buraya gömülmüştür. 9. yüzyılda 845 yılında ölen Nikaia metropoliti Theophanes’in de buraya gömülmesiyle manastırın kutsiyeti artmıştır.

Tasvir kırıcılık” ikonoklast” dönemde resim karşıtları tarafından önemli ölçüde tahribata uğrayan yapı, ikonaklast dönemin ardından 813 yılında Filistin’den gelen başpapaz Mikhail Synkellos (814-846) tarafından adeta yeniden inşa edilmiş ve Synkellos 845’te öldükten sonra buraya gömülmüştür.

Dokuzuncu yüzyıl ortalarından onbirinci yüzyıl ilk çeyreğine kadar kaynaklarda Kariye hakkında bilgiye henüz raslanmamıştır.

Ancak, 11’inci yüzyılın son çeyreğinden 12. yy’a Kommenos’lar neredeyse tamamen yıkılmış manastırın üzerine yeni bir kilise inşa etmişlerdir. Bu dönemde D. Roma İmparatoru Aleksius Komnenos (1081-1118)’un kayın validesi olan Maria Doukaina tarafından yeniden yapılan yapının dokuzuncu yüzyıl yapısına ne denli sadık kaldığı bilinmemektedir.

Pek çok Komnenos hanedanlığı dönemi yapısı gibi bu yapı da “Kurtarıcı İsa”ya adanmıştır. Maria Doukaina tarafından yapılan inşaattan çok kısa bir süre sonra, yapı nedeni bilinmeyen bir sebepten ötürü büyük çaplı bir onarıma girmiştir. I.Aleksios’un küçük oğlu Isaakios Kommenos, 1120 yılında manastırı neredeyse baştan inşa ettirmiştir.

Katolik Latinler ve Venediklilerin, 1204-1261 yılları arasında gerçekleşen 4. Haçlı Seferi’nde diğer kiliseler gibi burayı da istila etmesi ve yağmalaması sonucu Kariye  fazlasıyla zarar görmüş ve harap olmuştur. Öyle ki, o güne kadar sahip olduğu kütüphanesi ile kültür merkezi olma özelliği taşıyan kilisede tek bir kağıt bile kalmamıştır.

14. yy, yapının bugünkü şekline ulaştığı dönem olarak önemlidir. Palaiogoslar devri olarak adlandırılan bu dönem, şehir Latin istilası altında kaldığı sırada sürgünde yaşayan İmparator Mikhael Palaiologos’un 1261 yılında başkente dönmesi ile başlar 1453’e kadar sürer. Bu dönemde İmparatorluğun Latin yağmasından sonra harap olan şehri yeniden ağaya kaldıracak finansal gücü yoktu ayrıca Kilise ve İmparator uyum içinde de değildi. İmparator Mikhael Palaiologos’tan sonra tahta çıkan dindar bir Ortodoks olan II. Andronikos Palaiologos (1282-1321) döneminde, imparatorlukta yaşanan genel yoksulluğa karşın sanatı ve bilimi destekleyecek gücü olan ailelerde vardı. Kariye’yi bugüne ulaşabilen haliyle yaptıran Theodoros Metokhites bu ailelerden birine mensuptu.

1316 yılında İmparator tarafından, Manastırı restore etmesi için ’ktetor’ (bani) olarak atanan Metokhites, Manastırın restorasyonu 1321 yılında tamamlayınca ‘Büyük Logothete’ ünvanı ile onurlandırıldı.

1321’de imparator II. Andronikos’a karşı başlayan iç savaş 1328 yılında torunu III. Andronikos tahta oturuncaya kadar sürdü. Yeni imparator tarafından sürgüne gönderilen Metokhites, damadının yardımıyla Konstantinopolis’e dönünce doğruca Kariye’ye gidip Kretor’luk haklarını kullanarak rahip oldu ve “Rahip Theoleptos” adıyla yaşadı. Vefatından sonra Kariye’ye defnedildi.

Osmanlı Dönemi Kariye Camii

İstanbul’un Fethinde hiçbir zarar görmeyen yapı, İstanbul’un Fethinden sonra bir müddet kullanılmadı. 1453 yılında Fatih Sultan Mehmed‘in İstanbul’u Fetih zaferinden 58 yıl sonra, 1511 yılında henüz Mihrimah Sultan Külliyesi de yapılmamış olduğundan bölgede ibadet edecek mescit eksikliği vardı. Sultan II. Beyazid’ın (1495-1512) sadrazamlarından Atik Ali Paşa tarafından metruk halde bulunan ve onarılarak temizlenen Kariye, 1511 yılında camiye çevrilmiştir. Camiye dönüştürülüp vakfedilen yapının yanına bir medrese eklendi. Atik Ali Paşa’nın Kariye Camii’nin bitişiğinde inşa ettirdiği medrese Tezkiretü’l-bünyân ve Tezkiretü’l-ebniye’de “Sultan Selim’de Ka’riye Medresesi” adıyla anılmaktadır.

"Atik Ali Paşa Camii" veya "Kariye Camii" olarak bilinen yapının, ibadete açılması dolayısıyla, duvarlarda bulunan mozaik ve fresklerin üzerleri 2cm kalınlığında ince bir alçı ile örtülerek kapatılmıştır. Yapının orijinal mimarisine dokunmadan bir köşesine minare ve güneydoğu köşesindeki iç kısmına da bir mihrap eklenmiştir.

Mozaik ve fresklerin kazınıp yok edilmediği, ibadet mekanındaki mozaiklerin üzerlerinin namaz vakitlerinde tahta kapaklarla kapatıldığı ve halk tarafından kilisenin değerinin bilindiği görülmektedir. Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Kariye’den “Edirnekapı yakınında Kariye Camii: Evvelce bir sanatlı kilise imiş” şeklinde bahsedilmiştir. Ayrıca 18. Yüzyılda İstanbul Camileriyle ilgili kitap yazan Ayvansaraylı Hüseyin Efendi de “Cami-i mezbur kilisadan münkaliptir” diyerek yapının özgün ve korunan kimliğine değinmiştir.

Gezgin Gyllius 1544-1547 tarihleri arasında İstanbul’a geldiğinde Kariye’yi ziyaret etmiş ve Kariye Camisinin duvarlarındaki mermer kaplamaların güzelliğinden bahsetmiştir. Yine 1578 yılında gezgin Stephan Gerlach Kariye’yi ziyaret ettiğinde mozik ve fresklerden bahsetmiştir. Onsekizinci yüzyılda Jacques Dallaway’de mozaiklerden söz etmiştir. Tüm bunlar Kariye’ye dönemin idareci ve halkının verdiği önemi göstermektedir.

Kariye Camii, 1766 depreminden sonra Mimar İsmail Halife’nin yaptığı bilinen önemli bir onarım geçirmiştir.

1860 yılında mimar Peloppida Kouppas yapıda onarım yapılması için görevlendirilmiş; yapının mozaiklerinin bir kısmı temizlenmiş, ortaya çıkarılan tasvirler ahşap kapaklar ve perdelerle örtülmüştür

1894 depreminde bir kez daha zarar gören yapının, minaresinin petek kısmı ve külâhı depremde çökünce, yıkılan külâh kısa bir süre sonra klasik üslupta tamamlanmıştır.

Yine bu dönemde yapının önüne ahşap bir sundurma yapılmıştır. Yapı1898 yılında II. Abdülhamit tarafından tekrar restore ettirilmiştir.

TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ

Cami olmasının ardından çevresinde inşa edilen medrese, tekke, çeşme ve türbe ile birlikte büyük bir yapılar topluluğu haline gelen yaklaşık 450 yıl camii olarak kullanılan Kariye Camii, Bakanlar Kurulu'nun 2 Ağustos 1945'te aldığı kararla, 1945’de müzeye döndürülmüştür.

1945-1946 yılları arasında Vakıflar Müdürlüğü mimarlarından Cahide Tamer tarafından bakım çalışması tamamlanan yapıya, tekrar restorasyon çalışması yapılması için, 1947 yılından 1958 yılına kadar Byzantine ınstute of Amerika ve Dummbarton Oaks Reserch’e verilmiştir. Paul Underwood’un başkanlığında bütünüyle yabancılardan oluşan bir ekiple 12 yıl süren bu restorasyon çalışmalarında mabedin içindeki Osmanlı dönemine ait eserler ve camii’ye ait tüm parçalar yapıdan çıkarılmıştır. Öyleki dış narteks ve parakklesion’un Osmanlı dönemine ait altıgen döşeme tuğlaları bile sökülmüştür.

75 yıllık süreçte müze ve müze deposu olarak varlığını sürdüren Kariye’nin, Ayasofya gibi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kararnamesi ile Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilerek tekrar ibadete açılmasına Ağustos 2020 de karar verilmiştir.

Kararname ile Kariye Camii'nin yönetimini alan Diyanet İşleri Başkanlığı, yapının ibadete uygun hale gelmesi için çalışmalara başlamış, ilk olarak ibadet sırasında üzerinde hutbe okunması için kullanılan minber, yapının koyu renklerine uygun şekilde ahşaptan yapılmış ve geleneksel olarak caminin sağ tarafına konulmuştur.

Halen devan eden restorasyon çalışmaları bittiğinde Ayasofya’nın cami olarak ibadete açılması gibi, İstanbul’un tarihsel kültürü açısından bir diğer mihenk taşı olan Kariye Camiinde de geçmiş dönemde olduğu gibi tekrar ibadet yapılması mümkün hale gelecektir.

İSTANBUL BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

(1.   BÖLGE AVRUPA YAKASI-TEKİRDAĞ)

(2.   BÖLGE ANADOLU YAKASI-KOCAELİ)

VAKIF HAFTASI AÇILACAK VAKIF ESERLERİ (33 ADET)