Çok Dilli Takvimler

İstanbul’lular için üretilmiş çok dilli takvimler...

KÜLTÜR SANAT 20.06.2019, 09:55 20.06.2019, 10:23 BERKE EREN
Çok Dilli Takvimler

Bir imparatorluk başkenti olan İstanbul’un (yani Dersaadet yahut Konstantiniyye) bütün dini ve lisanî özelliklerini tarihsel olarak izleyebileceğimiz yerdir: İstiklâl Caddesi (eski adıyla Cadde-i Kebir / Grand Rue de Pera). Burada her din ve ırka mensup insanla karşılaşırsınız. Pek çok dünya dili konuşulur bu bölgede hatta unutulmaya yüz tutmuş, kullanıcısı çok azalmış lehçeler, alfabeler karşımıza çıkar. İşte bu durumun kâğıda yansımasıdır çok dilli takvimler. 19. yüzyılda daha kalabalıklaşan İstanbul’lular için üretilmişlerdir. Özellikle Pera / Beyoğlu bu ticari potansiyelin en baş merkezidir.

Beyoğlu’nun çok önemli şahsiyetlerinden ve İstanbul basın tarihinin mühim firmalarından Zelliç Matbaası’nda basılan bu takvim üzerinde barındırdığı çok dilli ibareler ile duvar takvimi alanında bir numaradır. Taşbasmacılığı İstanbul’a getiren Henri Cayol’un matbaasına müdür olarak Dalmaçya’dan gelen Antoine Zellich, ustasının kolera salgını nedeniyle 1865 yılında ölümü üzerine bir süre Cayol Matbaası’nı işletmeye devam etmiş, 1869’da kendi adıyla matbaasını kurarak ticari faaliyete başlamıştır. 1888’de Papa XIII. Leon tarafından “Vatikan’ın Matbaacısı” unvanı ile onurlandırılan Antoine Zellich, 1890’da İstanbul’da ölür.

Antoine Zellich

Matbaa büyük oğlu Gregoire Zellich ve kardeşlerine kalır. İstanbul’da büyüyerek, gelişerek faaliyetini sürdüren bu matbaa kitaptan dergiye, takvimden kırtasiye malzemesine, okul kitabından ticari deftere çok çeşitli ürünler basmış, Beyoğlu’ndaki dükkânlarında satmıştır. Cumhuriyet döneminde de ticari faaliyetini sürdüren “Zelliç Biraderler” firması 1960’lı yıllara doğru kapanmıştır.

Gregoire Zellitch 1853-1932

Osmanlı İmparatorluğu’nda pek çok dünya dilinin yer aldığı, özellikle duvar takvimi, ajanda, muhtıra defteri gibi malzemeyi genellikle gayrimüslim yayıncılar basmış ve dağıtmışlardır. Arakel, Mateosyan, Serviçen, Teohari, Fratelli Haim (Societe Anonyme de Papeterie & D’Imprimerie) gibi matbaa ve kırtasiyeciler Beyoğlu’nda bol bol ajanda, cep ve duvar takvimi basmışlardır.

Kullanılıp atılan bumalzemeden günümüz ulaşanları nadir örnekler olarak karşımıza çıkmaktadır.Türklerden ise bu alanın en önemli siması Ebüzziya ailesidir. Galata’da Arap Camii karşısındaki Matbaa-i Ebüzziya’da pekçok takvim, yıllık yayınlamışlardır.

Yine Babıâli’de Naci Kasım’ın kurduğu Maarif Kitaphanesi’nin çıkardığı takvimler efsaneleşmiştir. (Günümüze kadar ulaşan Saatli Maarif Takvimleri) Basıldıkları yıllarda yayın ve dağıtım için devrin Maarif nezaretinden ruhsat ve izin alınması gereken basılı bu malzeme için yayıncılar ortalama 4-5 ay beklemek zorunda kalıyorlardı. Araştırma görevlisi Ahmet Yüksel’in tespitlerine göre “Galata’da Tramvay Caddesi’nde 21 numaralı dükkânda kırtasiyeci ve kâğıt tüccarı olan Zellich (Zeliç) Biraderler 1905 miladi yılı için hazırladıkları Rumca ve Fransızca duvar takviminin ruhsatnamesine, arzuhallerinin Maarife sunulduğu tarihten (22 Haziran 1904) yaklaşık 4 ay kadar sonra (6 Ekim 1904) ve takvimin bazı kısımlarının düzeltilmesi suretiyle sahip olabilmişlerdi.

Başbakanlık Osmanlı Arşivleri’nde bulunan bu ve benzeri belgeler bu konu çalışacaklara çok önemli bilgiler sağlamaktadır. İster ticari ister kültür hizmeti olarak basılan bu takvimler büyük bir imparatorluk başkentinin çok dilli, çok kültürlü, çok inançlı toplum hayatının kâğıda yansıması şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Henri Zellich Basımevi’nin yayınladığı, her sabah bir yaprağı kopartılan türden, 7x10 santim boyutlarındaki takvim dokuz dillidir: Türkçe, Arapça, Farsça,Ermenice, Rumca, İbranice, Fransızca, Bulgarca ve Rusça. “Zaman Tünelinde Beyoğlu” sergisinde gösterilen örnekte görüldüğü gibi farklı takvim sistemleri,farklı ay ve gün hesaplamaları içerir. 1920 yılında Türkçe ve Fransızca okuyup yazanlara göre 2 Haziran günü, Araplar için 12 Ramazan; Bulgarlar için 31, Ruslar için 30 Mayıs olarak ifade edilir. Rumlara göre ise Mayıs’ın yirmisidir. Miladi takvim 1920 yılını gösterirken, sayfanın en üstünde Arap harfleriyle solda 1336, sağda 1338 yazmaktadır. Altta İbranice satırda 5680 yılını okuruz. Farklı diller için ayrılmış bölümlerde, o günün o kültürdeki anlamı ve önemini belirtildiği yazılar yer alır.

Kaynak :Emin Nedret İşli (Zaman Tunelinde_Beyoglu 2012)

Yorumlar (0)
21
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 27 Mayıs 2022
İmsak 03:37
Güneş 05:30
Öğle 13:06
İkindi 17:04
Akşam 20:32
Yatsı 22:17
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31