10.01.2019, 22:09 1589

Bağımlı mıyız?

BAĞIMLI MIYIZ?

Bağımlılık deyince aklınıza gelen ilk şey nedir? Madde mi ? Alkol mü ? Aslında hayır.

Bu yazım da size bağımlılığın bunlar dışında da hayatımızda yer alabildiğini aktarmak amacım.

Bağımlılık literatürde yoksunluk ( bağımlı olunan madde kesildiğinde duyulan fizyolojik ve psikolojik belirtilerden oluşan mahrumiyet durumu), aşerme ( kullanma duygusu), tolerans ( miktar ya da sıklık arttırma), işlev kaybı, sorumlulukları yerine getirmeme gibi kriterlerin bulunmasına göre tanı konulup derecesi belirlenen, biyopsikososyal bir olgudur. Uzun süreli bir hastalığa uygulanan akut tedavi ile baş edilmeye çalışılan kronik bir beyin hastalığıdır. Bu bilgiler alkol ve madde bağımlılığından bildiğimiz geçerli bilgilerdir. Peki ya bir insana ya da bir nesneye bağımlıysak? Bunların tipleri ya da belirtileri var mıdır? Nelerdir bunlar?

Sürekli yaptığımız şeyleri düşünelim. Neden yapıyoruz? Gerçekten çok mu hevesliyiz, yapmaktan cidden çok mu mutluyuz, bunları yapmak hayatımızdan veya bizden bir şeyler götürüyor mu? Farkında bile olmadan oynadığımız oyuna, yaşadığımız cinselliğe, kaygılarımızdan kaçmak için geliştirdiğimiz kaçınmalara hatta yaptığımız alışverişe bile bağımlılık geliştirebilir miyiz sizce? Aslında cevap evet. Bunlar 2013’de ilk defa kabul edilip literatüre giren davranışsal bağımlılıklardır.

Madde ve alkol tamam bağımlılık yapıcı maddeler peki davranışlarımız nasıl bağımlılık geliştirebilir diye sorabilirsiniz. Bağımlılık beynin ödül merkezi olan limbik sistem ve dopamin ile ilişkilidir. Kısaca ventral tegmantel alan ve nucleus accumbens’in gönderdiği git kullan veya yap sinyaline işlevi bozulan frontal lob’un karşı koyamaması sonucu oluşur. Dopaminin salgılanıp hazzın oluşması için bir maddenin varlığı gerekmez hazzı oluşturan her şey bu sistemi oluşturabilir. Peki bu davranışsal bağımlılıklar neler?

1- Kumar Bağımlılığı: Kumar oynamak bir bağımlılık mı yoksa alışkanlık mı? Eğer oynanmadığında zihin meşguliyeti, sorumluluk kaçışı, kaybı yerine koymak için peşine düşme, oynadığı için sıkıntı duyarken oynamaya devam etme, yalan, başkalarına parasal kaynak olarak bel bağlama, yasa dışı eylemler gibi tanı kriterlerinden 4 tanesini sağlıyorsa eğer evet bu bir tür bağımlılıktır. Genelde risk almaya müsait bir dönemde oldukları için ergenler, ulaşım kolaylığı olan kişiler, davranış bozukluklarına sahip kişiler ve erkekler bu bağımlılık için risk grubunu oluştururlar. Kumar bağımlılığı olan bireylerin genel ortak özellikleri; oynarken güvende hissetme, kaybettikleri parayı kumarla yerine koymaya çalışma, rahat bir yaşam için fazla çalışmak istememe, güçlü bir imaj çizmek isteme ve kumar oynarken heyecan duymadır. Kumar oynama davranışında seyir 4 evredir. Bunlar; kazanma evresi, kaybetme evresi ( büyük bir kayıp ile başlar, sadece oynamak için oynanır. ), tükenme evresi ( kişinin elinde artık hiçbir şey kalmayan dönem. Depresyon ve intihar girişim oranı yüksektir. ), vazgeçme evresi ( artık her şeyini kaybetmiştir. Kumar oynama davranışını sürdürür fakat gelişigüzeldir. ). Tedavide en güncel yaklaşım bilişsel davranışçı terapidir. Oynamaya sebep olan düşünce ve duygularla çalışılır.

2- İnternet Bağımlılığı: Şüphesiz internet yaşadığımız bu yüzyılda hepimizin eli koludur. Peki bu bize ne zaman zarar vermeye başlar? Burada devreye kullanım süremiz giriyor. Sorumluluklarımızı sırf biraz daha internette vakit geçirmek için aksatıyor muyuz? İnternette zaman geçirmenin dışında hobilerimizden zevk alamamaya başladıysak, kullamamak isteyip yine de kendimize engel olamayıp başına oturuyorsak, bu yüzden önemli fırsatları-ilişkileri kaçırıyorsak evet artık bu çağımızın gerekliliği değil bir bağımlılıktır. Tedavisi şüphesiz kontrollü kullanımdır. Bir yandan da boşluğunu doldurucak yeni aktiviteler planlamaktır. Kendinize bir defter edinin günlük kotanız ve çizelgeniz olsun bu durumunuzu ve çabanızı somutlaştıracaktır.

3- Alışveriş Bağımlılığı: Alışveriş eyleminin bir bağımlılık sayılabilmesi için takınlığı ve dürtüsel bir hal almış olması gerekir. Kompulsif alışveriş ihtiyacı dışında kontrolsüz bir şekilde aşırı alışveriş yapmaktır. Alışverişten sonra sıklıkla utanç, suçluluk ve pişmanlık duyulur. Ekonomik sıkıntılar süresiz devam eder. Başlama yaş skalas olarak ergen ve genç yetişkinliği kapsamasıyla birlikte genelde kadınlarda görülür. Tedavide uzun vadede kişinin bu davranışına sebep olan ihtiyacı keşfetmek ve bu ihtiyacı başka alternatiflerle doldurmaktır.

4- Seks Bağımlılığı: Cinsel aktiviteyi olumsuz sonuçlarına rağmen kompulsif biçimde sürdürme eylemidir. Kişinin zihin uğraşı tamamen cinsel doyumu bulabilmektir. Buna ulaşamadığında yaşadığı yoksunluk hissi, sinirlilik hali bu konuyu bağımlılık kapsamında inceletir. Seks bağımlılığında döngü; zihinsel uğraş ( kişi sürekli cinsel içerik ve fantezi düşünür. ), törenselleştirme ( orgazmdan çok cinsel uyaranlara karşı oluşturduğu davranışlar daha önemlidir. ), kompulsif seks davranışı ( cinsel içerikli düşünceleri davranışa yansıtma. ) ve cinsel eylemlerinden sonra büründüğü karamsarlıktır.

Davranışsal bağımlılıklar bu şekilde sıralanabileceği gibi eklemeler de yapılabilir. Bu bağımlılıkların tedavisinde alkol ve uyuşturucu madde tedavisinden farklı olarak hedeflenen tamamen bırakma değil, davranışı kompulsif olmaktan çıkararak yani yapma işlemini standart sınırlara getirerek dürtüleri kontrol edebilmeyi öğretmektir.

Yorumlar (6)
Barbaros 1 yıl önce
Anlamak isteyenler için gerçekten çok faydalı bilgiler...
Meylihan 1 yıl önce
Çok doğru aslında sorgulamamız gereken bir çok olumlu veya olumsuz davranışımızda bağımlılık yer edinebiliyor.
Mualla 1 yıl önce
Çok doğru bir yazı fayda ve farkındalık yaratmasını umarım..
Nazlı 1 yıl önce
Mualla hanıma katılıyorum
Doğan 12 ay önce
bağımlıyız Şeyma hanım
29°
açık
Namaz Vakti 04 Temmuz 2020
İmsak 03:32
Güneş 05:30
Öğle 13:14
İkindi 17:13
Akşam 20:47
Yatsı 22:36
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 29 60
2. Trabzonspor 29 58
3. Sivasspor 29 53
4. Galatasaray 29 52
5. Beşiktaş 29 50
6. Fenerbahçe 29 46
7. Alanyaspor 29 45
8. Göztepe 29 38
9. Gaziantep FK 30 38
10. Antalyaspor 29 37
11. Kasımpaşa 29 35
12. Denizlispor 30 32
13. Gençlerbirliği 29 31
14. Çaykur Rizespor 29 29
15. Malatyaspor 29 28
16. Kayserispor 29 28
17. Konyaspor 29 27
18. Ankaragücü 29 25
Takımlar O P
1. Hatayspor 31 57
2. Adana Demirspor 31 54
3. Erzurum BB 31 53
4. Bursaspor 31 52
5. Akhisar Bld.Spor 31 51
6. Fatih Karagümrük 31 50
7. Altay 31 50
8. Ümraniye 31 44
9. Keçiörengücü 31 44
10. Giresunspor 31 44
11. Menemen Belediyespor 31 39
12. Balıkesirspor 31 35
13. İstanbulspor 31 34
14. Altınordu 31 33
15. Boluspor 31 30
16. Osmanlıspor 31 24
17. Adanaspor 31 21
18. Eskişehirspor 31 12
Takımlar O P
1. Liverpool 32 86
2. Man City 32 66
3. Leicester City 32 55
4. Chelsea 32 54
5. M. United 32 52
6. Wolverhampton 32 52
7. Sheffield United 32 47
8. Arsenal 32 46
9. Tottenham 32 45
10. Burnley 32 45
11. Everton 32 44
12. Crystal Palace 32 42
13. Newcastle 32 42
14. Southampton 32 40
15. Brighton 33 36
16. West Ham 32 30
17. Watford 32 28
18. Aston Villa 32 27
19. Bournemouth 32 27
20. Norwich City 33 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 33 74
2. Barcelona 33 70
3. Atletico Madrid 34 62
4. Sevilla 33 57
5. Villarreal 33 54
6. Getafe 33 52
7. Real Sociedad 33 50
8. Athletic Bilbao 33 48
9. Granada 33 46
10. Valencia 33 46
11. Osasuna 33 44
12. Levante 33 42
13. Real Betis 33 37
14. Real Valladolid 33 36
15. Deportivo Alaves 33 35
16. Eibar 33 35
17. Celta de Vigo 33 34
18. Mallorca 34 29
19. Leganés 33 25
20. Espanyol 33 24
Günün Karikatürü Tümü