10.01.2019, 22:09 1608

Bağımlı mıyız?

BAĞIMLI MIYIZ?

Bağımlılık deyince aklınıza gelen ilk şey nedir? Madde mi ? Alkol mü ? Aslında hayır.

Bu yazım da size bağımlılığın bunlar dışında da hayatımızda yer alabildiğini aktarmak amacım.

Bağımlılık literatürde yoksunluk ( bağımlı olunan madde kesildiğinde duyulan fizyolojik ve psikolojik belirtilerden oluşan mahrumiyet durumu), aşerme ( kullanma duygusu), tolerans ( miktar ya da sıklık arttırma), işlev kaybı, sorumlulukları yerine getirmeme gibi kriterlerin bulunmasına göre tanı konulup derecesi belirlenen, biyopsikososyal bir olgudur. Uzun süreli bir hastalığa uygulanan akut tedavi ile baş edilmeye çalışılan kronik bir beyin hastalığıdır. Bu bilgiler alkol ve madde bağımlılığından bildiğimiz geçerli bilgilerdir. Peki ya bir insana ya da bir nesneye bağımlıysak? Bunların tipleri ya da belirtileri var mıdır? Nelerdir bunlar?

Sürekli yaptığımız şeyleri düşünelim. Neden yapıyoruz? Gerçekten çok mu hevesliyiz, yapmaktan cidden çok mu mutluyuz, bunları yapmak hayatımızdan veya bizden bir şeyler götürüyor mu? Farkında bile olmadan oynadığımız oyuna, yaşadığımız cinselliğe, kaygılarımızdan kaçmak için geliştirdiğimiz kaçınmalara hatta yaptığımız alışverişe bile bağımlılık geliştirebilir miyiz sizce? Aslında cevap evet. Bunlar 2013’de ilk defa kabul edilip literatüre giren davranışsal bağımlılıklardır.

Madde ve alkol tamam bağımlılık yapıcı maddeler peki davranışlarımız nasıl bağımlılık geliştirebilir diye sorabilirsiniz. Bağımlılık beynin ödül merkezi olan limbik sistem ve dopamin ile ilişkilidir. Kısaca ventral tegmantel alan ve nucleus accumbens’in gönderdiği git kullan veya yap sinyaline işlevi bozulan frontal lob’un karşı koyamaması sonucu oluşur. Dopaminin salgılanıp hazzın oluşması için bir maddenin varlığı gerekmez hazzı oluşturan her şey bu sistemi oluşturabilir. Peki bu davranışsal bağımlılıklar neler?

1- Kumar Bağımlılığı: Kumar oynamak bir bağımlılık mı yoksa alışkanlık mı? Eğer oynanmadığında zihin meşguliyeti, sorumluluk kaçışı, kaybı yerine koymak için peşine düşme, oynadığı için sıkıntı duyarken oynamaya devam etme, yalan, başkalarına parasal kaynak olarak bel bağlama, yasa dışı eylemler gibi tanı kriterlerinden 4 tanesini sağlıyorsa eğer evet bu bir tür bağımlılıktır. Genelde risk almaya müsait bir dönemde oldukları için ergenler, ulaşım kolaylığı olan kişiler, davranış bozukluklarına sahip kişiler ve erkekler bu bağımlılık için risk grubunu oluştururlar. Kumar bağımlılığı olan bireylerin genel ortak özellikleri; oynarken güvende hissetme, kaybettikleri parayı kumarla yerine koymaya çalışma, rahat bir yaşam için fazla çalışmak istememe, güçlü bir imaj çizmek isteme ve kumar oynarken heyecan duymadır. Kumar oynama davranışında seyir 4 evredir. Bunlar; kazanma evresi, kaybetme evresi ( büyük bir kayıp ile başlar, sadece oynamak için oynanır. ), tükenme evresi ( kişinin elinde artık hiçbir şey kalmayan dönem. Depresyon ve intihar girişim oranı yüksektir. ), vazgeçme evresi ( artık her şeyini kaybetmiştir. Kumar oynama davranışını sürdürür fakat gelişigüzeldir. ). Tedavide en güncel yaklaşım bilişsel davranışçı terapidir. Oynamaya sebep olan düşünce ve duygularla çalışılır.

2- İnternet Bağımlılığı: Şüphesiz internet yaşadığımız bu yüzyılda hepimizin eli koludur. Peki bu bize ne zaman zarar vermeye başlar? Burada devreye kullanım süremiz giriyor. Sorumluluklarımızı sırf biraz daha internette vakit geçirmek için aksatıyor muyuz? İnternette zaman geçirmenin dışında hobilerimizden zevk alamamaya başladıysak, kullamamak isteyip yine de kendimize engel olamayıp başına oturuyorsak, bu yüzden önemli fırsatları-ilişkileri kaçırıyorsak evet artık bu çağımızın gerekliliği değil bir bağımlılıktır. Tedavisi şüphesiz kontrollü kullanımdır. Bir yandan da boşluğunu doldurucak yeni aktiviteler planlamaktır. Kendinize bir defter edinin günlük kotanız ve çizelgeniz olsun bu durumunuzu ve çabanızı somutlaştıracaktır.

3- Alışveriş Bağımlılığı: Alışveriş eyleminin bir bağımlılık sayılabilmesi için takınlığı ve dürtüsel bir hal almış olması gerekir. Kompulsif alışveriş ihtiyacı dışında kontrolsüz bir şekilde aşırı alışveriş yapmaktır. Alışverişten sonra sıklıkla utanç, suçluluk ve pişmanlık duyulur. Ekonomik sıkıntılar süresiz devam eder. Başlama yaş skalas olarak ergen ve genç yetişkinliği kapsamasıyla birlikte genelde kadınlarda görülür. Tedavide uzun vadede kişinin bu davranışına sebep olan ihtiyacı keşfetmek ve bu ihtiyacı başka alternatiflerle doldurmaktır.

4- Seks Bağımlılığı: Cinsel aktiviteyi olumsuz sonuçlarına rağmen kompulsif biçimde sürdürme eylemidir. Kişinin zihin uğraşı tamamen cinsel doyumu bulabilmektir. Buna ulaşamadığında yaşadığı yoksunluk hissi, sinirlilik hali bu konuyu bağımlılık kapsamında inceletir. Seks bağımlılığında döngü; zihinsel uğraş ( kişi sürekli cinsel içerik ve fantezi düşünür. ), törenselleştirme ( orgazmdan çok cinsel uyaranlara karşı oluşturduğu davranışlar daha önemlidir. ), kompulsif seks davranışı ( cinsel içerikli düşünceleri davranışa yansıtma. ) ve cinsel eylemlerinden sonra büründüğü karamsarlıktır.

Davranışsal bağımlılıklar bu şekilde sıralanabileceği gibi eklemeler de yapılabilir. Bu bağımlılıkların tedavisinde alkol ve uyuşturucu madde tedavisinden farklı olarak hedeflenen tamamen bırakma değil, davranışı kompulsif olmaktan çıkararak yani yapma işlemini standart sınırlara getirerek dürtüleri kontrol edebilmeyi öğretmektir.

Yorumlar (6)
Barbaros 2 yıl önce
Anlamak isteyenler için gerçekten çok faydalı bilgiler...
Meylihan 2 yıl önce
Çok doğru aslında sorgulamamız gereken bir çok olumlu veya olumsuz davranışımızda bağımlılık yer edinebiliyor.
Mualla 2 yıl önce
Çok doğru bir yazı fayda ve farkındalık yaratmasını umarım..
Nazlı 2 yıl önce
Mualla hanıma katılıyorum
Doğan 2 yıl önce
bağımlıyız Şeyma hanım
orta şiddetli yağmur
Namaz Vakti 27 Ocak 2021
İmsak 06:44
Güneş 08:12
Öğle 13:22
İkindi 15:57
Akşam 18:21
Yatsı 19:44
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Fenerbahçe 20 42
3. Galatasaray 20 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Alanyaspor 20 34
6. Trabzonspor 20 33
7. Hatayspor 20 32
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Kasımpaşa 20 25
13. Rizespor 20 25
14. Sivasspor 20 24
15. Başakşehir 20 24
16. Konyaspor 20 23
17. Kayserispor 20 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 20 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. İstanbulspor 18 37
3. Samsunspor 18 36
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 18 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 18 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Menemen Belediyespor 18 19
15. Akhisar Bld.Spor 18 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. Man City 19 41
2. M. United 19 40
3. Leicester City 19 38
4. West Ham 20 35
5. Liverpool 19 34
6. Tottenham 18 33
7. Everton 17 32
8. Arsenal 20 30
9. Aston Villa 17 29
10. Chelsea 19 29
11. Southampton 19 29
12. Leeds United 19 26
13. Crystal Palace 20 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 20 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 20 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Athletic Bilbao 19 24
10. Celta de Vigo 20 24
11. Cádiz 20 24
12. Levante 19 23
13. Getafe 19 23
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13