BİLİŞİM ÇAĞINA DOĞRU E İMZA

Gazi Üniversitesi Endüstriyel Tasarımlar Fakültesi Bilgisayar Bölümü 3. Sınıf Öğrencisi Yakup Yazar'dan bilişim çevrelerinin dikkatini çekecek bilimsel bir analiz yazısı


BİLİŞİM ÇAĞINA DOĞRU E-İMZA
Geçtiğimiz yüzyılın sonlarından itibaren bilgisayar üzerinde ve elektronik ortamlar üzerinde yapılan işlemler ve bu alandaki gelişmeler büyük bir hızla gerçek hayattakilerin yerini almaya başlamıştır. Bu gelişmelere paralel olarak veri güvenliği, veri şifreleme ve şifre çalma gibi kavramlar giderek artan ölçüde hayatımıza girdi. Elektronik imza ve anahtarlı şifreleme teknikleri de bu kavramlar arasında bulunmaktadır. Yazımın kapsamında sizlere bir veri paketinin nasıl şifrelendiğini; e-posta ve e-ticaret sitelerinden yapılan işlemlerde kullanılan ve yazılı belgelerdeki imza kadar bağlayıcılığı olan elektronik imza kullanımını ve faydalarını anlatmaya çalışacağım.
Ülkemizde Elektronik İmzalama ile ilgili 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu 23 Ocak 2004 tarihinde yayımlanmış ve 23 Temmuz 2004 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5070 sayılı kanunda yer alan şekliyle elektronik imza; başka bir veriye eklenen veya elektronik veriyle bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan veriyi tanımlar. Tanımı biraz daha açacak olursak; elimizdeki veri paketinin veya bilgisayar ortamındaki bir belgenin kendimize ait bir şifre ile çarpıştırılarak şifreli veri üretilmesidir. Peki, bu şifreli veriler ve şifreler nasıl üretiliyor? İşte konunun bu noktasında kriptoloji bilimi ve şifreleme algoritmaları devreye giriyor. Kriptoloji; bir mesajın, iki veya daha fazla kişi arasındaki bilginin, başka kimseler tarafından okunamayan şifreli bilgi haline dönüştürülmesini sağlayan bilim dalıdır. Bilginin şifrelenmesi ise algoritmalar(matematiksel formüller) yolu ile olur ve şifrenin çözülmesi için bir anahtara ihtiyaç duyulur. Kriptoloji bilimi anahtar kullanım özelliklerine göre ikiye ayrılır:
1- Simetrik şifreleme algoritmaları
2- Asimetrik şifreleme algortimaları.

Simetrik şifreleme algoritmaları; bir veriyi şifrelemek ve bu şifrelenmiş veriyi sonradan çözmek için tek bir anahtar kullanır. Şifreleme işlemi çok hızlı bir şekilde yapılmaktadır fakat şifreli veriyi gönderdiğimiz kişinin paketi açabilmesi için şifreyi bilmesi gerekmektedir, veri gönderilirken şifrenin de ulaştırılması gerekir bu da güvenlik sorunlarını ortaya çıkarır.
Asimetrik şifreleme algoritmaları ise birbirinden üretilmiş iki adet anahtar kullanır. Bunlar ; gizli anahtar ve açık anahtarlardır. Açık anahtar; kişinin herkes tarafından bilinen anahtarıdır. Kişi, açık anahtarını e-mail veya web sitesinde yayınlama gibi yöntemlerle duyurabilir. Gizli anahtar ise kişinin başkası tarafından bilinmeyen, şifreleme işlemleri için kullandığı anahtardır. Bu iki anahtar arasında matematiksel bir bağıntı bulunduğu halde birinden diğerini üretmek neredeyse imkânsızdır. Ufak bir örnekle anahtar üretimini açıklamak istiyorum; matematikteki bölme işlemini ele alalım; 50/2=25 eder. Fakat cevabı 25 olan bir sürü bölme işlemi vardır(250/10, 1000/4 gibi). Ve burada 25 sonucunu elde etmek için hangi iki sayıyı seçtiğimizi tahmin etmek ve bunları tek seferde bulmak ne kadar zorsa, elde edilen bir anahtardan diğerini bulmak da o kadar zordur. “Diyelim ki anahtarlarımızı elde ettik, peki bu anahtarlar veri gönderme işleminde nasıl işimize yarayacak?” diye soracak olursanız bunu da şu örnekle açıklamak isterim. Bob ve Alice adında iki kullanıcımız olsun (konuyla ilgili kaynakların bir çoğunda bu isimler kullanılır) ve Bob, Alice’e veri gönderecek olsun. Bob ve Âlice, birer adet gizli ve açık anahtarlara sahip. Bob veri paketini göndermeden önce şifrelemek için kendi gizli anahtarı ile Alice’in açık anahtarını kullanarak şifreleme yapıyor. Gönderilen veriyi alan Alice, şifreyi çözmek için gizli anahtarını kullanıyor ve bu sayede veriyi açabiliyor.Burada Bob ve Alice’in e-imza yöntemi ile belge alış-verişi yapması onlara şu üç temel özelliği sağlamıştır:
1- Veri Bütünlüğü: Verinin tamamının ya da bir kısmının üçüncü bir kişi tarafından izinsiz değiştirilmesini engellemişlerdir.
2- Kimlik Doğrulama Ve Onaylama: Mesajın Bob’dan geldiği ve sadece Alice’e iletildiği kullanılan açık imzalardan anlaşılmıştır. Bu özellik, bir çok çalışanı bulunan kurumlarda önemli bir faktördür.
3- İnkar Edilemezlik: Verinin Bob tarafından Alice’e gönderildiği inkar edilemez bir gerçek olmuştur, çünkü kullanılan anahtarlar ikisine aittir.
Elektronik imza ile az da olsa teknik bilgi vermeye çalıştıktan sonra biraz da kullanım alanları ve faydalarından bahsetmeden olmaz . Her şeyden önce elektronik imza kullanımı zaman ve masraf konusunda büyük tasarruflar sağlayacaktır. İnternet üzerinde farklı şehirlerde hatta uluslar arası e-ticaret yapan bir firmadan örnek verecek olursak bir anlaşma metninin imzalanması için karşılıklı gidip gelme sayısının sadece tarafların birbirini tanıması açısından tek sefer olabileceğinden bile söz edebiliriz. Herhangi bir bakanlığı veya kamu kuruluşunu ele alacak olursak; kağıda bağımlılıktan ve odalar dolusu imzalı evrak arşivinden kurtulacağımızı da hesap edebiliriz. Bu konuda Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 2008 Yılı Faaliyet Raporu’ndaki verileri örnek verecek olursak ne demek istediğim çok daha iyi anlaşılacaktır. Rapordaki verilere göre 54 bin işlemin e-imza ile yapılması sonrasında tasarruf edilen kağıt sayısı 9.4 ton, bu da bin 600 adet çam ağacı demek oluyor. Ayrıca 5 milyon 154 bin lira noter ücretinden tasarruf edildiği ve 385 bin 194 kwh elektrik enerjisinin israf edilmesinin önlendiği de yazan bilgiler arasında.
Sonuç olarak ; Dünya bilgisayarlar ve elektronik ortamlar sayesinde son elli yılda , bugüne kadar görülmemiş bir hızda gelişiyor. Bir kıtadan başka bir kıtaya metin göndermek, dosya göndermek hatta yöneticilik yapmak bile bilgisayarlar sayesinde bu kadar basit ve az zaman alabiliyorken , belgeler üzerine atılan imzaların bundan nasibini almaması şaşırtıcı olacaktı. Elektronik imza ; sağladığı güvenlik , zaman tasarrufu, para tasarrufu v.b gibi avantajlarla hayatımızda yerini daha da sağlamlaştıracak gibi görünüyor.




Etiketler: Gazi Üniversitesi Endüstriyel Tasarımlar Fakültesi Bilgisayar Bölümü 3. Sınıf Öğrencisi Yakup Yazar